Taboes: het onbespreekbare bespreekbaar maken

Taboes bepalen in sterke mate hoe wij functioneren, zowel persoonlijk als in organisaties en de bredere samenleving. Ze zijn de onzichtbare grenzen die bepalen waarover we wel en niet praten, wat we wel en niet doen. Sommige taboes beschermen ons, andere beperken ons juist in onze ontwikkeling. Het herkennen en begrijpen van taboes is de eerste stap naar het doorbreken ervan.

De literatuur over taboes beslaat een breed spectrum: van filosofische beschouwingen over de rol van taboes in de maatschappelijke orde tot praktische handvatten voor het aanpakken van concrete taboes rond geld, seksualiteit of de dood. Centraal staat de vraag: wanneer dient een taboe doorbroken te worden, en wanneer vervult het juist een waardevolle functie?

Taboes in de hedendaagse maatschappij

In onze moderne, schijnbaar open samenleving blijven taboes een krachtige rol spelen. Wat bespreekbaar is en wat niet, verschuift voortdurend. Rik Torfs stelt in Tijdgeest dat juist de zaken die in de huidige tijdgeest moeilijk bespreekbaar zijn, extra aandacht verdienen. Taboes zijn dynamisch: wat gisteren nog onbespreekbaar was, kan morgen volstrekt normaal zijn – en andersom.

Persoonlijke taboes als belemmering

Naast maatschappelijke taboes bestaan er ook persoonlijke taboes die ons belemmeren in onze ontwikkeling. Edwin Vreedeveld heeft zich gespecialiseerd in het identificeren en doorbreken van deze persoonlijke blokkades. In zijn werk onderscheidt hij vier soorten taboes: bewuste en onbewuste, formele en informele. Deze kunnen ons weerhouden van authentiek leven en het bereiken van onze doelen.

Taboes in organisaties en op de werkvloer

Ook in professionele omgevingen spelen taboes een cruciale rol. Wat niet bespreekbaar is, kan niet worden opgelost. Jacqueline Jansen en Joop Swieringa wijzen erop dat 'gedoe' in organisaties vaak een taboe is, waardoor problemen ondergronds gaan en verergeren in plaats van worden aangepakt.

Geld: het hardnekkige taboe

In veel culturen geldt geld als een van de hardnekkigste taboes. We praten gemakkelijker over intieme zaken dan over ons salaris of financiële zorgen. Els Lagrou pleit ervoor dit taboe te doorbreken, omdat openheid over geld bijdraagt aan financiële gezondheid en weerbaarheid.

Seksualiteit en intimiteit

Taboes rond seksualiteit blijven hardnekkig bestaan, zelfs in onze schijnbaar open samenleving. Van seksualiteit op de werkvloer tot intimiteit bij mensen met beperkingen – verschillende auteurs doorbreken deze taboes vanuit uiteenlopende perspectieven.

De dood als ultiem taboe

In westerse samenlevingen is de dood misschien wel het grootste taboe. We vermijden het onderwerp, alsof praten over de dood het dichterbij brengt. Verschillende auteurs bepleiten juist een open houding ten opzichte van dit universele menselijke gegeven.

Taboes doorbreken: verschillende strategieën

Het doorbreken van taboes vereist moed, maar ook zorgvuldigheid. Niet elk taboe dient per definitie doorbroken te worden. Verschillende auteurs bieden uiteenlopende perspectieven op wanneer en hoe taboes constructief kunnen worden aangepakt, van persoonlijke groei tot maatschappelijke verandering.

Van zwijgcultuur naar openheid

De overgang van een zwijgcultuur naar een cultuur van openheid is niet eenvoudig. Het vereist bewustwording, reflectie en de bereidheid om ongemakkelijke gesprekken aan te gaan. Verschillende auteurs benadrukken dat het niet gaat om het afschaffen van alle taboes, maar om het bewust kiezen welke taboes ons dienen en welke ons beperken.

In organisaties betekent dit concreet: ruimte creëren voor het bespreken van moeilijke onderwerpen, van ongewenst gedrag tot strategische dilemma's. In persoonlijke ontwikkeling gaat het om het herkennen van de taboes die ons weerhouden van authentiek leven. En in de bredere maatschappij betreft het de vraag welke onderwerpen we bewust uit de taboesfeer willen halen om tot vooruitgang te komen.

Conclusie: de kunst van het onderscheid

Taboes zijn noch volledig goed noch volledig slecht. Ze vervullen belangrijke functies in het beschermen van kwetsbare waarden en het creëren van sociale cohesie. Tegelijkertijd kunnen ze ons belemmeren in ontwikkeling, zowel individueel als collectief. De kunst ligt in het maken van onderscheid: welke taboes dienen ons en welke beperken ons onnodig?

De literatuur over taboes biedt rijke perspectieven voor iedereen die worstelt met onbespreekbare onderwerpen, of dit nu op persoonlijk vlak, in organisaties of in de bredere maatschappij is. Van filosofische reflectie tot praktische handvatten – de diversiteit aan benaderingen maakt duidelijk dat er geen eenduidige aanpak bestaat. Wat wel helder wordt: het durven benoemen en bespreekbaar maken van taboes is de eerste stap naar bewuste keuzes over hoe we willen samenleven en samenwerken.