Handboek Organisatie en Management. Een praktijkgerichte benadering

Verantwoording bij de negende totaal herziene druk 5
Over de auteurs 8
Inleiding 20
De Evolutie Van Organisatie & Management 23

1 Inleiding 24
2 Ontstaan van het vakgebied 26
3 Ontwikkeling van handel en ontstaan van multinationale ondernemingen 28
4 Denkrichtingen en persoonlijkheden 29
5 Periode voor de industriële revolutie (400 v. Chr. - 1900 Na chr.) 30
6 Frederick Taylor en het Scientific Management (± 1900) 31
7 Henri Fayol en de General Management-theorie (± 1900) 34
8 Max Weber en de theorie van de bureaucratie (± 1920) 35
9 Elton Mayo en de Human Relations-beweging (± 1945) 36
10 Rensis Likert (e.a.) en het revisionisme (± 1950) 38
11 Kenneth Boulding en de systeembenadering (± 1950) 39
12 Paul Lawrence en Jay Lorsch en de contingentiebenadering (± 1965) 40
13 Recente organisatietheorieën (1980+) 41
Samenvatting 57

DEEL A Omgeving en organisatie 59
Interview met Raymond Cloosterman, oprichter van Rituals 60
1 Omgevings­invloeden 65
1.1 Organisaties 66
1.2 Partijen 67
1.3 Omgevingsfactoren 71
1.3.1 Milieufactoren 71
1.3.2 Technologische factoren 75
1.3.3 Demografische factoren 78
1.3.4 Economische factoren 81
1.3.5 Politieke factoren 86
1.3.6 Maatschappelijke factoren 89
Samenvatting 95

2 Strategisch management 97
2.1 Inleiding 99
2.2 Klassieke benadering van strategisch management 99
2.2.1 Situatieanalyse 100
2.2.2 Strategievorming 118
2.2.3 Planning en implementatie 132
2.3 Kritische kanttekeningen bij de klassieke benadering van strategisch management 134
2.4 Strategisch management in de 21e eeuw 136
2.4.1 Strategiemodel van Hamel en Prahalad 137
2.4.2 Strategievorming in tijden van disruptie en innovatie 141
2.4.3 Startups en het ‘lean’ strategieproces 144
2.5 Strategisch management en Business Intelligence 146
2.6 Samenwerkingsverbanden 148
2.6.1 Vormen en intensiteit van samenwerking 149
2.6.2 Motieven en succesfactoren van samenwerkingsverbanden 155
2.7 Samenwerkingsverbanden tussen concurrenten en niet-concurrenten 159
2.7.1 Samenwerkingsverbanden tussen concurrenten 160
2.7.2 Samenwerkingsverbanden tussen niet-concurrenten 160
2.8 Fusies en overnames 162
2.8.1 Motieven voor fusie of overname 163
2.8.2 Autoriteit Consument en Markt 164
2.8.3 Problemen bij fusies en overnames 167
2.8.4 Fase na de fusie 168
Samenvatting 171

3 Digitale transformatie 175
3.1 Inleiding 177
3.2 Fasen van digitale transformatie 178
3.3 Belangrijke technologieën voor een digitale transformatie 180
3.3.1 Het mobiele internet 180
3.3.2 Cloudtechnologie/Cloudcomputing 182
3.3.3 Internet of Things 183
3.3.4 Artificiële intelligentie/Artificial Intelligence (AI) 183
3.3.5 Geavanceerde robotica/Robotisering 185
3.3.6 3D-printing 185
3.3.7 Virtual en Augmented Reality 186
3.3.8 Big Data 186
3.4 De impact van digitale transformatie 188
3.4.1 De financiële sector 189
3.4.2 De detailhandel 189
3.4.3 De gezondheidszorg 190
3.4.4 De auto-industrie 192
3.4.5 De landbouw- en voedselindustrie 192
3.4.6 De maakindustrie 192
3.4.7 Transport en logistiek 194
3.5 Voorwaarden voor een succesvolle digitale transformatie 194
Samenvatting 198

4 Internationa­lisering 201
4.1 Inleiding 203
4.2 Vijf vormen van economische integratie 206
4.3 Internationale organisaties 210
4.4 Internationaal management 216
4.4.1 Stagetheorie van internationalisering (Uppsalamodel) 216
4.4.2 Born globals 219
4.4.3 Basisvormen van internationaal organiseren 219
4.4.4 Outsourcing 221
Samenvatting 226

5 MVO, CORPORATE GOVERNANCE EN ETHISCH HANDELEN 229
5.1 Inleiding Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 230
5.1.1 Twee zienswijzen maatschappelijke verantwoordelijkheid 231
5.1.2 Sociale ondernemingen 231
5.1.3 Duurzame ontwikkeling 234
5.1.4 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 239
5.1.5 Uitgangspunten en visies op MVO 240
5.1.6 Visies op Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 243
5.1.7 Nederlandse MVO-organisaties 245
5.1.8 Internationaal MVO 247
5.2 Inleiding Corporate Governance 250
5.2.1 Ontwikkeling Corporate Governance Code in Nederland 253
5.2.2 Corporate governance in het buitenland 254
5.3 Inleiding Bedrijfsethiek 256
5.3.1 Bronnen van ethisch handelen 257
5.3.2 Verantwoordelijkheid en integriteit 258
5.3.3 Benaderingen van ethiek 259
5.3.4 Bedrijfscode 261
Samenvatting 264

DEEL B Mensen en organisatie 269
Interview met Peter Wennink, CEO van ASML, en Harry de Vos, CHRO van ASML 270
6 De toekomst van werk 275
6.1 Inleiding 277
6.2 Disruptie op komst 277
6.2.1 De vierde industriële revolutie 279
6.2.2 Nieuwe technologieën 279
6.2.3 De levensduur van organisaties 281
6.3 De toekomst van banen 282
6.4 Nieuwe competenties 287
6.5 Nieuwe banen 289
6.6 Leven lang leren 291
6.7 Leren of stagneren in de 21e eeuw 293
Samenvatting 296

7 Human resource­management 299
7.1 Inleiding 301
7.2 Instroom 304
7.3 Loopbaanontwikkeling 307
7.4 Leren & ontwikkelen 311
7.4.1 Een Leren en ontwikkelen-functie voor de 21e eeuw 312
7.4.2 Kwaliteit van leerprogramma’s 313
7.5 Beoordeling 315
7.6 Beloning 317
7.6.1 Functiewaardering 317
7.6.2 Vaststelling van de beloning 319
7.7 Uitstroom 321
7.8 Talentmanagement 325
7.9 Agile Human Resource Management 327
Samenvatting 330

8 INDIVIDUEN EN GROEPEN 333
8.1 Inleiding 335
8.2 Mens in organisaties 335
8.3 Motivatie 335
8.3.1 Theorie van Alderfer 336
8.3.2 Theorie van McClelland 337
8.3.3 Verwachtingstheorie van Vroom 337
8.4 Persoonlijkheid 339
8.4.1 Het Enneagram 339
8.4.2 De Myers-Briggs Type Indicator 344
8.5 Attitude 345
8.6 Motiveren van mensen 346
8.6.1 Motiveren door financiële prikkels 346
8.6.2 Motiveren door taakontwerp 347
8.6.3 Motiveren door het stellen van hoge doelstellingen 348
8.7 Emotionele intelligentie 350
8.8 Overbelasting, stress(preventie) en burn-out 351
8.8.1 Overbelasting 352
8.8.2 Stress 352
8.8.3 Stresspreventie 355
8.8.4 Burn-out 356
8.9 Intuïtie en creativiteit 358
8.9.1 Intuïtie 358
8.9.2 Creativiteit 360
8.10 Groepen en teams 363
8.10.1 Formele en informele groepen 364
8.10.2 Horizontale, verticale en gemengde groepen 364
8.10.3 Virtuele teams 364
8.10.4 Zelfsturende teams 365
8.11 Kenmerken van groepen 367
8.11.1 Fasen in groepsontwikkeling 367
8.11.2 Groepscohesie 368
8.11.3 Groepsnormen 369
8.12 Teammanagement en kenmerken van succesvolle teams 369
8.12.1 Belbin teamrollen 370
8.12.2 Persoonlijkheidsstijlen van een team 372
8.12.3 High performance teams 373
8.12.4 RealDrives 375
8.13 Organisatorische conflicten 378
Samenvatting 382

9 Leiderschap en management 385
9.1 Inleiding 387
9.2 Management 388
9.2.1 Werkzaamheden van de manager 388
9.2.2 Rollen van de manager 391
9.2.3 Topmanagers 392
9.2.4 Middenmanagement 393
9.2.5 Managers bij de overheid 394
9.3 Besluitvorming 396
9.3.1 Besluitvorming in organisaties 398
9.3.2 Rationeel besluitvormingsproces 400
9.3.3 Niet-rationele besluitvormingsprocessen 405
9.3.4 Aspecten van besluitvorming 407
9.3.5 Hulpmiddelen en technieken bij besluitvorming 417
9.4 De informatierollen van de manager 424
9.5 Leiderschap in theorie en praktijk 428
9.5.1 Manager en macht 428
9.5.2 Leiderschap 433
9.5.3 Leiderschapsstijlen 435
9.5.4 De internationale manager 456
9.6 De manager als persoon 459
9.6.1 Carrière 460
9.6.2 Vrijetijdsbesteding 463
9.6.3 Ondernemerschap 465
9.7 Positief leiderschap in de 21e eeuw 466
9.7.1 Optimisme en positiviteit 469
9.7.2 Emotionele en sociale intelligentie 471
9.7.3 Vertrouwen ontwikkelen 472
9.7.4 Mindfulness 472
9.7.5 Betrokkenheid en flow 474
9.7.6 Leren van je sterke punten 475
9.7.7 Appreciative Inquiry toepassen 476
Samenvatting 478

DEEL C STRUCTUUR EN ORGANISATIE 483
Chief Chocolate Officer Henk Jan Beltman over Tony’s Chocolonely 484
10 BESTURING 489
10.1 Inleiding 490
10.2 Bedrijfsprocessen 491
10.2.1 Transformatieproces 491
10.2.2 Typen bedrijfsprocessen 493
10.2.3 Beheersing van bedrijfsprocessen 494
10.2.4 Bedrijfsprocessen en toegevoegde waarde 498
10.2.5 Bedrijfsprocessen en kwaliteit 500
10.3 Lean Six Sigma 505
10.3.1 Six Sigma 506
10.3.2 Lean management 510
10.3.3 Lean Six Sigma 514
10.4 Bestuursniveaus en specifieke taken 515
10.4.1 Raad van commissarissen 518
10.4.2 Logistiek management 521
10.5 Methoden bij het besturen van organisaties 523
10.5.1 Individugerichte methoden 524
10.5.2 Organisatiegerichte methoden 528
10.5.3 Procesgerichte methoden 533
10.5.4 INK-managementmodel 537
Samenvatting 540

11 Structurering 543
11.1 Inleiding 545
11.2 Arbeidsverdeling en coördinatie 546
11.2.1 Arbeidsverdeling in verticale richting 546
11.2.2 Arbeidsverdeling in horizontale richting 549
11.2.3 Bevoegdheid, verantwoordelijkheid en delegeren 552
11.2.4 Omspanningsvermogen 555
11.2.5 Organisatieschema 557
11.3 Organisatiestelsels 558
11.3.1 Mechanistisch en organistisch organisatiemodel 558
11.3.2 Lijnorganisatie 560
11.3.3 Lijn-staforganisatie 561
11.3.4 Lijn- en functionele staforganisatie 562
11.3.5 Lijn-staf-commissieorganisatie 564
11.3.6 Matrixorganisatie 564
11.3.7 Zuivere projectorganisatie 566
11.3.8 Interne projectorganisatie 567
11.4 Divisieorganisatie 569
11.5 Mintzberg en organisatiestructuren 573
11.5.1 Organisatie-eigenschappen 573
11.5.2 Organisatievormen 577
11.6 Ontwikkelingen in het structureren van organisaties 583
11.6.1 Wendbaar organiseren 584
11.6.2 Horizontale organisaties 594
11.6.3 Holacratie 598
11.6.4 Overige organisatiestructuurtrends 603
11.7 Communicatie- en overlegstructuur 606
Samenvatting 610

12 Cultuur 613
12.1 Inleiding 615
12.2 Typologieën van organisatiecultuur 622
12.2.1 Benadering met groepsprocessen en organisatiecultuur 622
12.2.2 Typologie van Harrison en Handy 623
12.2.3 Typologie van Sanders en Neuijen 625
12.2.4 Typologie volgens beroepscultuur 626
12.2.5 Het drie-lagenmodel van Schein 628
12.2.6 Typologie van Kets de Vries en Miller 629
12.2.7 Typologie van Quinn en Rohrbaugh 631
12.3 Cultuurverandering 632
12.4 Internationale cultuurmodellen 635
12.4.1 Het cultuurmodel van Hofstede 635
12.4.2 Het cultuurmodel GLOBE 640
12.4.3 Het cultuurmodel van Trompenaars 642
12.5 Zakendoen in verschillende culturen 644
12.5.1 Nederland 644
12.5.2 Duitsland 645
12.5.3 India 647
12.5.4 Frankrijk 648
12.5.5 Groot-Brittannië 649
12.5.6 De Verenigde Staten 650
12.5.7 China 652
12.5.8 Brazilië 653
12.5.9 Rusland 654
12.5.10 Japan 656
Samenvatting 658

13 Organisatie­verandering en -ontwikkeling 661
13.1 Inleiding 663
13.2 Negen wereldwijde trends die van invloed zijn op organisaties 663
13.3 Effectiviteit en succesvolle organisaties 667
13.4 Organisatieontwikkeling 669
13.5 Groeimodellen voor organisaties 669
13.5.1 Groeimodel van Scott 670
13.5.2 Groeimodel van Greiner 671
13.6 Het leiden van veranderingen 672
13.6.1 Veranderingsmodel van Lewin 673
13.6.2 Veranderingsstrategieën van Ezerman 674
13.6.3 Empowermentmodel van Belasco 674
13.6.4 Veranderingsmodel van Kotter 677
13.6.5 Veranderingsmodel van Reitsma en Van Empel 679
13.6.6 Kleurenmodel van De Caluwé 681
13.6.7 McKinsey invloedmodel voor gedragsverandering in organisaties 682
13.7 Organisatieverandering versus organisatieontwikkeling 686
13.8 Reorganisaties 687
13.9 Organisatieadvieswerk 689
13.9.1 Modellen voor organisatieadvieswerk 690
13.9.2 Typering van adviesrelaties 692
13.10 Organisatieonderzoek 692
Samenvatting 694

Literatuur en bronnen 696
Register 703
Illustratieverantwoording 711